اگر در ایران راجع به انواع استایل از کسی سوال بپرسید، احتمالاً پاسخهایی مانند «مینیمال»، «وینتیج» یا «اولد مانی» خواهید شنید. اما دنیای استایل بسیار گستردهتر از ترندهایی است که هر روز در شبکههای اجتماعی دیده میشوند. دنیای وسیعی با اسامی گوناگون که مرتبط با خرده فرهنگهای کشورهای متعدد است. پشت هر سبک پوشش، تاریخ، خردهفرهنگ، جهانبینی و روایتی از جامعهای قرار دارد که آن را شکل داده است.
استایل تنها انتخاب لباس نیست؛ بلکه مردم اغلب از آن به عنوان بوم نقاشی برای ارائۀ تصویر دلخواه خود استفاده میکنند و منحصر به فرد بودن، ارزشها و علایق خود را به دنیای بیرون نشان میدهند. به همین دلیل، شناخت استایل فقط برای طراحان مد، استایلیستها یا علاقهمندان به فشن اهمیت ندارد؛ بلکه راهی است تا با آگاهی بیشتر نسبت به پوشش خودمان، تصمیمگیری کنیم.
در چنین بستری، کتاب Stylepedia از گروه fashionary که از سال ۱۴۰۴ با عنوان «فرهنگنامه تصویری استایل» توسط انتشارات آبان به فارسی ترجمه و منتشر شده، تلاشی برای روایت تاریخ استایل همراه با تصاویر است. روایتی که بیش از صد سال تحول پوشش، خردهفرهنگها و سبکهای تأثیرگذار را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
نسخه فارسی این کتاب با همکاری تیمی متشکل از مترجمان فرزانه قاسمی و لادن شادانپور، دبیر محتوای تخصصی ساره سیاحی، ویراستار سونیا درویشپسند، دبیر پروژه طاهر رضازاده، مدیر دیزاین احسان رضوانی و صفحهآرایان فاطمه چهاردولی و لیلی بزرگاننیا طی حدود دو سال آماده انتشار شده است.
فراتر از یک فرهنگنامه تصویری
فرهنگنامۀ تصویری استایل، صرفاً فهرستی از استایلهای معروف نیست، بلکه به معرفی سبکهای پوشش، ریشههای فرهنگی آنها، ویژگیهای بصری و زمینههای تاریخیشان میپردازد. از جریانهای شناختهشدهای مانند پانک، گرانج و بوهو گرفته تا خردهفرهنگهایی که کمتر در کتابهای مد به آنها پرداخته شده، همگی در کنار یکدیگر تصویری جامع از تاریخ استایل را ارائه میکنند.
پرداختن به خرده فرهنگهای کمتر شناخته شده هر کشور، نشان میدهد که تا چه اندازه این گروههای کوچک اجتماعی، زمینهساز استایل جهانی و تأثیرگذار در بخش اقتصادی شدند. برای اینکه این اطلاعات گسترده به راحتی برای خواننده قابل درک باشد، محتوا به اجزای بصری تقسیم شده و بیش از ۱۲۰۰ تصویر در کتاب ارائه شده که به وضوح جوهرۀ هر سبک را به تصویر میکشد.
صرفاً داستانی در مورد استایل و مد نیست
یکی از نقاط قوت کتاب این است که استایل را از زمینه اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جدا نمیکند. نشان میدهد که چگونه جنگها، جنبشهای اجتماعی، موسیقی، اعتراضهای خیابانی، تغییرات اقتصادی و حتی محلههای شهری، بر شکلگیری سبکهای پوشش تأثیر گذاشتهاند. در این نگاه، لباس فقط یک انتخاب زیباییشناسانه نیست، بلکه روایتگر زمانۀ خود است.
همین رویکرد باعث میشود خواننده پس از خواندن این کتاب، استایل خودش را فقط چند تکه لباس زیبا نبیند، بلکه آن را مجموعهای از تاریخ فرهنگ معاصر بداند.
نویسندگان انتشارات فشنری یک جمله را در پیشگفتار بیان کردند که نشان میدهد این کتاب، صرفاً موضوعی تاریخی نیست و کماکان در استایلهای ما قابل دیدن است و همین نکته باعث ارزشمندی آن میشود.
این کتاب صرفاً داستانی در مورد استایل و مد نیست، بلکه گرامیداشت شیوههای متعددی است که ما با آنها خودمان را بیان میکنیم و بر جهان تأثیر میگذاریم.
پروسۀ ترجمۀ فارسی کتاب
ترجمه کتابی مانند Stylepedia، تنها جابهجایی واژهها از زبانی به زبان دیگر نیست. بسیاری از اصطلاحات مد، خردهفرهنگها و نام سبکها، معادل تثبیتشدهای در زبان فارسی ندارند و همین موضوع، ترجمه چنین اثری را به پروژهای پژوهشی تبدیل میکند.
در این مسیر، انتخاب معادلهای فارسی برای اصطلاحات تخصصی، یکی از زمانبرترین مراحل پروژه بود؛ گاهی ساعتها بحث و بررسی برای یافتن دقیقترین واژه صورت میگرفت تا متن، ضمن وفاداری به نسخه اصلی، برای مخاطب فارسیزبان نیز روان و قابلفهم باشد.
از سوی دیگر، طراحی گرافیکی کتاب باید کاملاً با نسخه اصلی هماهنگ باقی میماند، امکان افزودن توضیحات در قالب پاورقی وجود نداشت. به همین دلیل، تیم تولید مجموعهای از محتوای تکمیلی را در پایان کتاب تهیه کرده است.
این بخشها شامل اصطلاحنامه، واژهنامه فارسی و انگلیسی، نامنامه و برابرنامه استایلها است؛ بخشی که نام تمامی استایلهای کتاب را به صورت یکجا و با معادل فارسی و انگلیسی در اختیار خواننده قرار میدهد. افزون بر آن، برخی از مفاهیم کلیدی در اصطلاحنامه شرح داده شدهاند تا مخاطب بتواند با زمینه تاریخی و معنایی آنها نیز آشنا شود.
امید است که این کتاب بتواند در ایران، آگاهی بخشی در خصوص ریشه و معنای استایلهای معاصر ایجاد کند. کتابی که یادآوری میکند استایل، پیش از آنکه یک انتخاب شخصی باشد، بخشی از روایت جامعه است.
